belichting

Belichting – zonder licht geen foto

leestijd: 4 minuten

Fotograferen is schrijven met licht. Zonder licht kan je geen foto maken. De juiste belichting is belangrijk om een mooie foto te maken en geregeld krijg ik de vraag met welke instellingen ik bepaalde foto’s maak. Heel eerlijk denk ik daar zelden over na, veel foto’s maak ik op gevoel, maar speciaal voor jou leg ik vandaag uit hoe je tot de juiste belichting komt. Tijd voor een klein stukje theorie:

De 3 elementen die de belichting bepalen

Met belichting bedoel ik niet hoeveel licht er op je onderwerp valt, of uit welke hoek dat licht afkomstig is, maar hoeveel licht er op de sensor van je camera valt. De hoeveelheid licht die op je sensor komt moet precies goed zijn, anders is je foto te donker (onderbelicht) of te licht (overbelicht). De 3 elementen die de belichting bepalen zijn

  • ISO: de mate van lichtgevoeligheid van de sensor van je camera (en heeft invloed op de hoeveelheid ruis in je foto)
  • Diafragma: de grootte van de opening van de lens op ’t moment dat je de foto maakt (heeft invloed op de scherpte-diepte in je foto)
  • Sluitertijd: de tijd dat de sluiter geopend is (heeft invloed op de mate van beweging of bevriezing in je foto)

Deze 3 elementen samen worden vaak weergegeven in een driehoek, de zogenaamde belichtingsdriehoek. De driehoek laat zien dat de onderdelen samen de belichting van je foto bepalen. Als je één van de drie elementen verandert zal dat ook de andere 2 elementen beïnvloeden, óf je foto zal onderbelicht of overbelicht worden.

belichting - belichtingsdriehoekDe belichtingsdriehoek laat zien welke 3 elementen de belichting van jouw foto bepalen

Hoe werkt dat dan met die ISO, diafragma en sluitertijd?

Om uit te leggen hoe dat nou precies zit met die belichtingsdriehoek wordt vaak een metafoor gebruikt. Een veel geziene is de volle emmer metafoor. Zelf vind ik de raam-metafoor duidelijker, omdat het daarbij ook over licht gaat.

Stel je jouw camera voor als een raam met luiken die open en dicht kunnen. Het diafragma is het formaat van je raam. Hoe groter het raam, zoveel te meer licht komt er binnen en zoveel te lichter zal je foto dus worden. De sluitertijd is de tijd dat de luiken voor je raam open zijn. Hoe langer je de luiken open laat, hoe meer licht er binnen komt, waardoor je foto lichter zal worden. Stel je voor dat je raam getint zou zijn. Hoe donkerder de tint (hoe lager de ISO), zoveel te minder last je hebt van het irritante zonlicht dat door het raam naar binnen schijnt.

belichting - raam metafoorDe belichting uitgelegd a.d.h.v. de raam metafoor

Er zijn dus eigenlijk 3 manieren om meer licht binnen te krijgen. Je kan het raam groter maken (diafragma), de luiken langer open zetten (sluitertijd), of een lichter getint raam nemen (de ISO verhogen).

Maar hoe kies je de juiste waarden voor de belichting dan?

Eerder legde ik je uit dat de beste foto’s 5 elementen bevatten en slechts 1 daarvan is de belichting. Ik kan geen van die 5 elementen aanwijzen als DE belangrijkste, maar feit is wel dat je zonder licht geen foto kan maken en met een slechte belichting zullen je foto’s niet in de buurt komen van dat perfecte plaatje dat je in je hoofd had. In sommige gevallen, zoals bijvoorbeeld bij het fotograferen van gebouwen, kan je zo lang prutsen met je camera als je zelf wilt, maar soms heb je maar heel even om je camera in te stellen, voordat hét moment voorbij is.

met de belichting spelen in oude gebouwenIn (oude) gebouwen kan je zo lang met de belichting spelen als je wilt

Het loont daarom om de basis een beetje in je hoofd hebben, zodat je ook als je minder tijd hebt een mooie foto kan maken. Bovendien is het heel gaaf om te experimenteren met licht, want dat leidt vaak tot bijzondere foto’s. Als je dan al een beetje een beeld hebt van de belangrijkste factoren waarmee je kan spelen is dat wel zo handig. Deze snelle tips uit de praktijk helpen je een eindje op weg:

Houd de ISO liefst zo laag mogelijk. Hoe hoger je ISO, hoe korreliger je foto wordt, oftewel hoe meer ruis je krijgt. Ik vind dat zelf vaak niet mooi, hoewel het in sommige foto’s juist wel wat kan hebben en bij kan dragen aan de sfeer.

Een camera met een betere, grotere sensor heeft minder last van ruis bij hogere ISO’s dan een camera met een kleinere sensor. Een fullframe camera is wat dat betreft super, hoewel de techniek steeds verder verbetert en ook de nieuwe camera’s met aps-c het heel goed doen.

Ook voor zonnige buitenfoto’s zet ik de ISO graag zo laag mogelijk, want daarmee blijft de lucht het mooiste blauw. Het diafragma daarbij zo ver mogelijk dicht draaien (een hoog F-getal) maakt ook dat de lucht nóg blauwer lijkt.

Fotografeer je bewegende objecten, dan kan het lonen de ISO wat omhoog te zetten, zodat je sluitertijd wat korter kan zijn. Daarmee blijft je onderwerp scherp. Met een langere sluitertijd heb je kans op een bewogen foto. Hoewel beweging in de foto soms juist heel gaaf kan zijn.

Fotografeer je ook nog eens in een minder goed verlichte ruimte, dan kan je diafragma je uit de brand helpen als je de sluitertijd niet wilt verlengen. In ruimtes met weinig licht zet ik mijn diafragma zo ver mogelijk open (dat is een laag F-getal) en de ISO zo hoog als ik durf, zonder al te veel ruis te veroorzaken (met mijn Canon 7-D is dat max. 3200, maar liever iets lager).

belichting met weinig lichtEen goede belichting is bij weinig licht best lastig, gelukkig zaten deze mannetjes vrij stil

Let wel op dat met een open diafragma slechts een klein deel van je foto scherp zal zijn en dat je dus verdraaid goed moet focussen om juist dát deel van je foto scherp te hebben dat jij belangrijk vindt.

Het lijkt heel wat om rekening mee te houden en om te onthouden, maar als je er een gewoonte van maakt om je camera van de automatische stand af te zetten en je instellingen altijd zelf te doen krijg je er gauw genoeg handigheid mee. Zoals ik al zei denk ik zelden na over de belichting en de instellingen waarmee ik foto’s maak. Door de vele oefening is het een tweede natuur geworden. Wat dat betreft leven we in het perfecte tijdperk: met digitale camera’s kan je net zoveel oefenen als je zelf wilt, zonder dat het je ook maar een cent kost. Waar wacht je dus nog op?! Veel plezier!

Category: Fotografie

Reageer!


18 comments

  1. Die afbeelding is echt ideaal, bedankt voor het delen! Zo heb je in een oogopslag duidelijk hoe alles werkt. Ik vind het soms best lastig om aan andere mensen uit te leggen hoe dat allemaal zit met fotografie en instellingen, dus voortaan verwijs ik ze gewoon door naar dit artikel haha ;p

  2. Wat een handig artikel, bedankt! Vooral het raam is erg helpend 😉 ik heb afgelopen week mijn eerste spiegelreflex camera gekocht dus het spelen en oefenen kan beginnen!

  3. Super handig artikel! Ik fotografeerde eerst alleen maar automatisch omdat ik bang was om het fout te doen. Sinds ik één avond een cursus heb gevold is ie niet meer van de m stand af geweest en doe ik alles zelf, veel leuker en mooier. Belichting is lastig, sommige dingen kun je in de bewerking nog redden en veel is gewoon op gevoel foto’s maken en veel oefenen. Je hebt het duidelijk uitgelegd!

    1. En gelukkig kan je tegenwoordig, in het digitale tijdperk al meteen zien of je er heel erg naast zit met de belichting. Dan kan je de foto gewoon meteen nog een keer opnieuw maken. 🙂

  4. Hoewel ik je metafoor over het raam prima begrijp, ben ik hier echt zo slecht in he. Ik gebruik bijna altijd de automatische stand. Het lijkt me supergaaf om een cursus fotografie te volgen.. maar stel dat toch steeds uit (iets met andere prioriteiten 😉 )

    1. Lastig is dat dan hè, om ergens dan daadwerkelijk mee aan de slag te gaan als je het al zo druk hebt met allerlei andere dingen. 🙂 Ik denk dat je het ook prima kan leren door je camera niet meer op de automatische stand te zetten en zonder cursus, want dan “moet” je wel en heb je het misschien wel sneller door dan je verwacht!

  5. Ik durf het bijna niet te zeggen, maar ik gebruik vaak mijn (slimme) I automatic knop op mijn camera. Elke keer neem ik me voor om er meer mee te gaan spelen en oefenen, maar het komt er telkens niet van. Stom, want je maakt wel veel mooiere foto’s. Duidelijk uitgelegd met behulp van het kraam metafoor. Nu moet ik er ook nog echt iets mee gaan doen. 🙂

    1. Gewoon een keer proberen Sanne, je zult zien dat het dan vanzelf steeds beter gaat. Inderdaad weet ik van sommige foto’s vooraf al dat ze op de automatische stand niet zo zouden worden als wat ik voor ogen heb, zo jammer als je dan niet voor je eigen instellingen gaat!

  6. Heel handig artikel Yvonne! Vind belichting erg moeilijk en heb ook nooit een cursus gedaan. Voor mij is het dus heel veel oefenen. Vind het soms heel lastig om handmatig alles in te stellen en dan kies ik toch weer voor een vooraf ingesteld programma. Ooit kom ik er 😉

    1. Je zou ook kunnen beginnen met de Av-stand, waarbij de camera zelf de sluitertijd kiest en je alleen diafragma hoeft in te stellen. Dan maak je het jezelf een beetje makkelijker!

  7. Handige uiteenzetting Yvonne! Ik fotografeer zelf nog veel te veel op de automatische stand maar dankzij jou heldere uitleg ga ik er toch eens mee aan de slag om zelf de dingen in te stellen.

  8. Ik doe hier echt te weinig mee. Heb ooit een cursus gedaan en toen kwam dit ook uitgebreid aan bod, maar omdat ik vaak actief ben, heb ik nauwelijks tijd om met de belichting te spelen onderweg. Ik heb onlangs mijn spiegelreflex zelfs weer omgeruild voor een pocketcamera omdat ik gewoon te weinig gebruik maakte van de mogelijkheid. Hij ligt hier nog wel in de kast overigens dus ooit gaat het goed komen met mij 😉

    1. Dat snap ik wel, als ik zelf druk bezig ben met de kids heb ik er ook minder geduld voor. Gelukkig ken ik de instellingen al en dus is het nu geen punt, maar als ik het nu nog aan het leren was zou er een stuk minder van terecht komen.

  9. Wat een goed artikel. Zelf krijg ik deze vraag ook veel. Het is idd spelen met het licht en een beetje weten hoe alles werkt. Je moet ook het licht zien om een foto te kunnen maken naar jou zin. Bij gaat het eigenlijk ook zo van zelf. Heel soms vergeet ik die diafragma en dan is bijvoorbeeld niet heel de foto scherp en dan baal ik haha.